Innowacyjne wsparcie środowiskowe dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi na przykładzie Środowiskowego Domu Samopomocy Młodzieżowy Szopen w Gdańsku.

Projekt trwa od: 01/09/2001 r. Kontakt z wykonawcą

Laureat konkursu:

"Samorząd Równych Szans 2014"

Samorządowa jednostka terytorialna
pomorskie
Miasto na prawach powiatu: Gdańsk
Gmina miejska
Fundacja Oparcia Społecznego Aleksandry (FOSA)
Osób z niepełnosprawnością i osób sprawnych z ich otoczenia
  • lekki
  • umiarkowany
51-100
Lokalny
  • Choroby psychiczne
  • Choroby neurologiczne
  • Inna
  • 7-18
  • 19-25
  • Edukacja
  • Inne
  • Rehabilitacja zdrowotna
  • Miasto Gdańsk, MOPR w Gdańsku, Zespoł Kształcenia Ustawicznego i Gimnazjalnego Nr 32
  • Środki własne
  • PFRON
  • Inne

Problem zaburzeń psychicznych dotyka coraz większej populacji. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), choroby psychiczne do roku 2020 staną się jednym z poważniejszych problemów zdrowotnych występujących w populacji europejskiej. Szacuje się, że w samej tylko Europie niemal, co trzeci dorosły doświadcza w ciągu roku przynajmniej jednego rodzaju choroby psychicznej. Z badania „Sytuacja zdrowotna ludności Polski” z 2008 r., opublikowanego przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, wynika że aż 1305 tyś. osób poddana była opiece abmulatoryjnej z powodu zaburzeń psychicznych; z danych wynika też, że wszystkie formy rehabilitacji społeczno-zawodowej wykorzystywane w Polsce wsparciem obejmują około 9-10 tyś. osób chorych prychicznie, co stanowi tylko około 8% zapotrzebowania. Dodatkowo badanie Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej i Głównego Urzędu Statystycznego z 2010 roku wykazało dramatyczną sytuację osób zaburzonych psychicznie i w wieku produkcyjnym – ponad 84% spośród nich nie pracuje. Niestety niewiele jest danych dotyczących sytuacji dotyczącej zdrowia psychicznego młodzieży.
Te, przedstawione pod koniec 2010 roku przez Komitet Badań nad Zagrożeniami PAN pokazują, że aż 10 proc. z 9 mln dzieci i młodzieży do lat 18 wymaga opieki i pomocy psychiatryczno - psychologicznej. Do najbardziej rozpowszechnionych chorób psychicznych należą depresja i schizofrenia.

W ramach działalności Fundacji Oparcia Społecznego Aleksandry FOSA (Punkt Wsparcia Środowiskowego, Środowiskowy Dom Samopomocy, Mieszkania chronione i Kluby Samopomocy) obserwuje się odbicie powyższych danych w zgłaszanych przez osoby z zaburzeniami psychicznymi i ich rodzin potrzebach dotyczacych: pomocy w organizacji czasu wolnego, aktywizacji społeczno – zawodowej, utrzymania kontaktów społecznych i innych form wspierająco-rehabilitacyjnych. Beneficjenci z powodu dysfunkcji psychicznych (lęki, fobie społeczne, urojenia psychotyczne i inne) oraz braku umiejętności funkcjonowania w społeczeństwie (np. trudności w komunikowaniu się i współdziałaniu, niezaradność życiowa) pozostają na marginesie życia społecznego, w związku, z czym nie podejmują aktywności społecznej i zawodowej. Osoby te mają poważne trudności w życiu codziennym, zwłaszcza w relacjach z otoczeniem, w zakresie edukacji, zatrudnienia oraz w sprawch bytowych.

Współpraca ze środowiskiem, tj. pracownikami socjalnymi, psychologami i pedagogami szkolnymi, doradcami zawodowymi oraz osobami z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych czy Zdrowia Psychicznego pokazuje jak wielkie jest zapotrzebowanie wśród dzieci, młodzieży i ich rodzin, ale także różnych instytucji na pomoc psychologiczną i wsparcie tej właśnie grupy. Kompleksowe wsparcie w placówce dziennego pobytu jest optymalną formą dla młodzieży, u której następuje sprzężenie zaburzeń psychicznych, naturalnego procesu rozwoju i częste patologie środowiska rodzinnego. Nie do przecenienia jest również objęcie pomocą całej rodziny, która zazwyczaj ma potężny wpływ na stan dziecka, a co za tym idzie – może mieć równie wielki wpływ na jego wyzdrowienie. Objęcie wsparciem młodziezy umożliwia tym samym odciążenie rodziców od niektórych obowiazków z nimi związanych i ułatwia im podjęcie zatrudnienia.

Działania podejmowane przez Fundację, a w szczególności działania ŚDS, wpisują się też w cele „Gdańskiej Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych do roku 2015” dotyczące osób zagrożonych wykluczeniem społecznych, w tym z zaburzeniami psychicznymi i zagrożonych czy dotkniętych patologią społeczną. Poprzez treningi szeroko pojętych umiejętności społecznych umożliwiamy młodzieży z zaburzeniem psychicznym pełniejszy udziału w życiu społecznym poprzez przygotowywanie ich do roli dorosłych w naszym społeczeństwie. Fundacja stanowi dzielnicowy ośrodek aktywności oraz inicjatyw różnego typu skierowanych do społeczności lokalnej, czym wpisuje się w gdański zintegrowany system pomocy  środowiskowej dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Daje też rodzinom osób zaburzonych psychicznie wsparcie poprzez psychoedukację czy kierowanie ich do specjalistycznej pomocy (np., poradnie uzależnień, policja).

Działania podejmowane przez Fundację mają  na celu umożliwienie osobom z zaburzeniami psychicznymi korzystania ze wsparcia w najbardziej dostępnych dla nich lokalizacjach. Lokal w centrum miasta (okolica dzielnicy Wrzeszcz) świetnie wpisuje się w tę ideę, ułatwia dostęp do dóbr użyteczności publicznej czy kultury, leży również niedaleko Parku Oliwskiego i lasu. W dzielnicy Strzyża prężnie działa też jej rada, z którą podejmowana jest współpraca. Obiekt przy ulicy Chopina 42 jest kompleksowo wyposażony i umożliwia realizację wszelkich działań nakierowanych na młodzież i ich rodziny – od terapii w zaciszach gabinetów po wydarzenia plenerowe. Ponadto pracownicy Fundacji uczestniczą w róznego rodzaju projektach i szkoleniach związanych tematycznie z ich działalnością. Jednym z dobrych przykładów, jest udział pracowników Fundacji w międzynarodowym projekcie "Model motywowania osób zaburzonych psychicznie, do podjęcia aktywizacji społecznej i zawodowej...". W czasie realizacji projektu uczestnicy mieli okazję brać udział w szkoleniach i panelach dyskusyjnych nt. wymiany dobrych praktyk skandynawskich, sprawdzających się w rzeczywistości podczas pracy z osobą zaburzoną psychicznie.

W Polsce jest prawie pół miliona rodzin z dziećmi niepełnosprawnymi, w których opiekunowie nie pracują – wynika z danych GUS. Dlatego też działania domu środowiskowego skierowane są nie tylko na wsparcie dzieci i młodzieży, ale na całą rodzinę. Przede wszystkim na wyrównywaniu szans w powrocie na rynek pracy przez rodziców dzieci niepełnosprawnych.

Środowiskowy Dom Samopomocy realizuje wsparcie w 3 pionach:psychoterapeutycznym, treningowym oraz szkolnym. Wsparcie realizowane jest przy współpracy z rodzicami uczestników oraz nauczycieli i wychowawców.

Wszystkie poniżej opisane poniżej działania są  adresowane głównie do młodych ludzi, ale nierozerwalnym ogniwem jest ich rodzina a więc oferta jest konsultowana z rodziną, obejmuje rodzinę, angażuje  ją ale też dyscyplinuje.

Środowiskowy Dom Samopomocy "Młodziezowy Szopen" w ramach świadczonego wsparcia, w głównej mierze psychologicznego, zapewnia następujące usługi:

  • prowadzenie postępowania wspierająco-aktywizującego i terapeutycznego obejmującego m.in. trening umiejętności samoobsługi i zaradności życiowej, trening  funkcjonowania w codziennym życiu - szczególnie trening czynności z zakresu gospodarstwa domowego, w tym kulinarny; trening umiejętności społecznych i interpersonalnych i rozwiązywania konfliktów; rozbudowane treningi umiejętności spędzania wolnego czasu połączone z oddziaływaniami interpersonalnymi – trening plastyczny, artystyczny, gier (komputerowych i planszowych), kulinarnych słodkości, autoprezentacji czy improwizatorski, makijażu i inne; trening w zakresie podtrzymania umiejętności szkolnych, elementy kształcenia prozawodowego;
  • zapewnienie udziału w różnych formach zajęć indywidualnych i grupowych (wymienione powyżej), podnoszącej sprawność i aktywność uczestników, stymulację potrzeb i możliwości samostanowienia, rozwijanie kontaktu z rodziną i środowiskiem, oraz inne formy aktywizacji;
  • prowadzenie działań na rzecz poprawy kondycji psychofizycznej i funkcjonowania psychospołecznego uczestników;
  • prowadzenie zajęć aktywizujących w placówce, także związanych z perspektywą późniejszej edukacji i zatrudnienia;
  • udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych oraz niezbędnej pomocy w załatwianiu spraw osobistych (zdrowotnych, urzędowych, edukacyjnych);
  • zapewnienie uczestnikom usług opiekuńczych i bytowych, w tym wyżywienia (co najmniej 1 posiłek dziennie, który jest sporządzony przede wszystkim w ramach treningu kulinarnego i treningu czynności z zakresu gospodarstwa domowego);
  • prowadzenie specjalistycznego poradnictwa psychologicznego dla osób z zaburzeniami psychicznymi i ich rodzin, nie wykluczając terapii systemowej rodzin;
  • prowadzenie dokumentacji (m.in.: dzienniki zajęć wraz z listami obecności oraz indywidualnych planów wsparcia);
  • w ramach współpracy z placówką oświatową – umożliwienie kontynuacji edukacji na poziomie gimnazjalnym i licealnym.

Role członków zespołu terapeutycznego przenikają i są różnorodne. Życie w placówce toczy się oparciu o społeczność terapeutyczną, gdzie relacja z uczestnikami jest realna a przeniesienia i przeciw przeniesienia mogą być kontenerowane w zespole terapeutycznym i umieszczane w procesach psychoterapeutycznych indywidualnych pacjentów. System wsparcia młodzieży prowadzony przez fundację uzupełniają formy ambulatoryjne i klubowe, stanowiące możliwość kontynuacji terapii przez uczestnika i szerszego objęcia pomocą jego rodziny. Na podkreślenie zasługuje  budowania międzyresortowej sieci oparcia oraz uzupełnianie brakujących elementów w obszarze psychiatrii środowiskowej dzieci i młodzieży na terenie Gdańska i województwa pomorskiego. Kolejnym istotnym elelmentem zasługującym na uwagę jest ścisła współpraca Fundacji z Wojewódzkim Urzedęm Pracy w Gdańsku. M.in. we współpracy z WUP organizowane są warsztaty pozwalające podopiecznym Fundacji na poszerzenie horyzontów w zakresie wyboru dalszej ścieżki kształcenia czy podnoszenia na wyższy poziom posiadanych umiejętności zawodowych.

Terapia zakończona sukcesem, czyli powrotem do naturalnego środowiska, zakłada następujące rezultaty:

  • poprawę w funkcjonowaniu w codziennym życiu – realizowanie obowiązku szkolnego, prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie i rodzinie,
  • rozwój umiejętności interpersonalnych – radzenie sobie w sytuacjach konfliktowych, stresujących, nawiązywanie i podtrzymywanie relacji interpersonalnych,
  • wzrost aktywności i zaradności młodzieży, rozwój kreatywności i pobudzenie ogólnego rozwoju ku dorosłości,
  • nabycie praktycznych umiejętności dotyczących bycia mieszkańcem Gdańska, obywatelem i młodym człowiekiem,
  • doprowadzenie do integracji społecznej osób z zaburzeniami psychicznymi poprzez wyposażenie ich w kompetencje umożliwiające pełnienie ról społecznych i osiąganie pozycji społecznej dostępnej osobom sprawnym a także wpłynięcie na zmianę istniejących stereotypów dotyczących oceny przydatności społecznej osób z zaburzeniami psychicznymi,
  • doprowadzenie do rozwoju oparcia społecznego, które przejawiać się będzie w rozwoju działań i inicjatyw samopomocowych, umożliwi osobom pozostającym dotąd pod dominującą opieką rodziny czy instytucji podjęcie aktywności, zapewniając jednocześnie niczym nieograniczone uczestnictwo w życiu społeczności lokalnej i pozalokalnej,
  • umożliwienie rozwoju tolerancji w środowisku otwartym dla osób z zaburzeniami psychicznymi i ich rodzin – ukazując, że są takimi samymi ludźmi, mającymi własne potrzeby i wartości, posiadającymi jakieś cechy szczególne – mocne i słabe strony – jak my wszyscy,
  • zmierzanie do nabycia umiejętności radzenia sobie z lękiem przed odmiennością i słabością,
  • budowanie optymalnej oferty wsparcia, będącej profilaktyką niedostosowania społecznego, także dającej możliwość wyboru odpowiednich form spędzania wolnego czasu, zmierzanie do ukształtowania tożsamości społecznej wśród uczestników i poczucia przynależności do społeczeństwa,
  • nabywanie praktycznej umiejętności radzenia sobie w gospodarstwie domowym, w kontaktach interpersonalnych, w załatwiania spraw urzędowych oraz w doborze odpowiednich form spędzania czasu wolnego,
  • przyswajanie wartości edukacyjnych z zakresu wiedzy szkolnej.

Osiąganie powyższych celów odbywa się poprzez szereg treningów grupowych i indywidualnych - umiejętności społecznych, interpersonalnych, kulinarnych itp. oraz poprzez wsparcia psychologiczne w formie poradnictwa czy terapii. Sposobem na realizację powyższych celów jest również psychoedukacja, zarówno młodzieży jak i jej opiekunów.

Cele działania Domu są zgodne z „Gdańską Strategią Rozwiązywania Problemów Społecznych do roku 2015”, w szczególności z celem 7, tj. umożliwieniem osobom niepełnosprawnym (podkategoria zaburzeń psychicznych) pełnego udziału w życiu społecznym. Realizacja tego założenia odbywa się poprzez trening umiejętności społecznych, zarówno w rozumieniu kształtowaniu umiejętności interpersonalnych, jak i nauki funkcjonowania i korzystania z przestrzeni miejskiej. Innym ważnym aspektem realizacji tego celu jest aktywizowanie rodzin osób z zaburzeniem psychicznym poprzez włączanie ich w sprawy naszych beneficjentów – udział w procesie rekrutacji, współpraca w motywowaniu do uczestniczenia w zajęciach, psychoedukacja i wsparcie w realizowaniu roli rodzicielskiej, w razie potrzeby kierowanie do odpowiednich specjalistów. Wsparcie rodzin odbywa się również poprzez sam fakt, że przez znaczną część dnia ich dzieci mają zapewnioną opiekę i treningi a członkowie rodzin mają czas na pracę, inne sprawy, dla siebie. ŚDS bywa też miejscem spotkań rodziców, którzy nawzajem dla siebie mogą stanowić źródło wsparcia (np. w czasie zebrań, grup wsparcia).

Działalność ŚDS wpisuje się też w zintegrowane środowiskowe oddziaływania pomocowe – z jednej wsparcie osoby z zaburzeniem psychicznym i jej rodziny,z drugiej pracownicy wspólpracują z innymi instytucjami i specjalistami  (Punkt Wsparcia Środowiskowego, pracownicy socjalni, lekarze psychiatrzy, psychologowie i pedagodzy szkolni, z PPP czy PZP) dla poprawy stanu naszych beneficjentów.

Z uwagi na specyfikę ŚDS „Młodzieżowy Szopen” - rodzaj zaburzeń naszych klientów, okres rozwojowy czy środowisko, z jakiego pochodzą, trudne jest precyzowanie jednolitych celów. W każdym indywidualnym przypadku dążenie do rezultatu przybiera inne tempo i inny termin dochodzenia do zamierzonego celu, a w wielu przypadkach proces jest przerywany lub niepełny. Zakładane cele i rezultaty opierane są  z jednej strony na dotychczasowym doświadczeniu ośrodka, z drugiej na wypracowanym indywidualnym planie wspierająco-aktywizującym i obserwacji przebiegu terapii.

Średni okres pobytu uczestnika w ŚDS szacowany jest na 6 miesięcy, jednakże ten okres nie zawsze kończy się sukcesem, zdarzają się przypadki relegowania z powodu braku akceptacji oddziaływań lub niestosowania się do wymagań.

Uczestnicy mają możliwość dłuższej perspektywy realizacji działań.

Komentarze (0)